Dil Tarih Coğrafya

Yer yüzünden atmosfere doğru yükseldikçe sıcaklık azalır. Çünkü: • Güneşten gelen ve yerden yansıayn ışınlar atmosferdeki subuharı tarafından tutulur. Subuharı atmosferin alt tabakalarında daha yoğundur. Yükseldikçe subuharının atmosfer içindeki oranı azaldığından sıcaklık da azalır. • Atmosfer yerden yansıyan yada soğrulan ışınların sıcaklığı ile de ısınır. Bu ışınlara karanlık ışınlar adı verilir. Isı taşıyan bu ışınlar, atmosferin alt tabakalarında tutulur. Bu nedenle Atmosfer daha çok yerden yayılan bu ışınlarla ısınır. Fuji Dağı Işıma (yer radyasyonu): Atmosferi geçerek yeryüzüne gelen güneş ışınları yeryüzünün taşlarını, topraklarını, sularını ve canlılarını ısıtır. Bu cisimler gündüzleri güneşten aldıkları ısıyı geceleri atmosfere geri vererek soğur. Yer yüzünün geceleri ısı kaybederek soğumasına ışıma denir. Işıma yoluyla atmosfere verilen ısı atmosferin alt tabakalarında tutulduğundan atmosferin altı üstünden daha sıcak olur. Yükseldikçe sıcaklık yaklaşık olara...

Sıcaklıkların Dünya üzerindeki ya da bir ülkedeki dağılışı izoterm haritaları ile gösterilir, izotermler, sıcaklıkları eşit olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilen eğrilerdir. Bunlara eş sıcaklık eğrileri de denilmektedir. İzoterm haritaları günlük, aylık, yıllık ve uzun yılların ortalama değerlerine göre çizilir. İzoterm Haritaları İzoterm haritaları ikiye ayrılır: Gerçek İzoterm Haritaları Bu haritalar, yeryüzünde ölçülen gerçek sıcaklık değerlerini gösterirler. Ancak, gerçek değerler yeryüzü şekillerine göre büyük farklılıklar gösterir. İndirgenmiş İzoterm Haritaları Yükselti sıcaklığı etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Bu nedenle yükseltileri farklı yerlerin sıcaklıklarını karşılaştırabilmek için izoterm haritaları çizilirken sıcaklıklar deniz seviyesine indirgenir. Böylece her yerin sıfır metre yükseklikte olduğu varsayılır. Her yerin gerçek sıcaklığına, yükseltiden dolayı kaybettiği sıcaklığın ek-lenmesiyle indirgenmiş sıcaklık bulunur. Örneğin, 1000 ...

Kar örtüsü, bir yerin sıcaklığını etkiler. Kar örtüsü beyaz ve parlak olduğundan güneş ışınlarının önemli bir tasmını yansıtır. Bu nedenle karlarla kaplı dağ zirveleri, güneş ışınlarını daha güçlü aldığı halde ısınamaz ve kar yerde kalır. Ancak, toprağın ışıma ile ısı kaybını önlediğinden toprak sıcaklığının düşmesini önler. Bu durum, kar yağışından önce toprağa ekilen buğday gibi tazı tarım ürünlerinin don olayına karşı korunmasını sağlamaktadır. Kar çiçekleri de yine aynı nedenden adayı kar altından kar yüzeyine çıkarak çiçek açarlar. Kar örtüsü toprağın ısı kaybını önler. Toprağın nemi ve taşların cinsi de, bir yerin ısınmasında etkilidir. Taşların özgül ısıları farklı olduğundan, ısınma ve soğumaları da farklılık gösterir. Koyu renkli ve pürüzlü yüzeyler daha çok ısınırken, açık renkli yüzeyler daha az ısınır. Ayrıca nemli toprak, geç ve az ısınır, geç ve az soğur. Havanın açık ya da kapalı olması da sıcaklığı etkileyen diğer bir faktördür. Kış mevsiminde, havanın bulutl...

Bitki örtüsü, aslında sıcaklık ve yağışın bir sonucudur. Ancak, herhangi bir yerde oluşan bitki örtüsünün sıcaklık üzerinde bazı etkileri olduğunun göz ardı etmemek gerekir. Bitkilerin yapısının büyük bir kısmında su bulunduğu için, gür bitki örtüsü ile kaplı alanlar sıcaklık yönünden denizlere benzer özellikler gösterir. Bitki örtüsünün gür olduğu alanlar yazın serin, kışın ılık olurlar. Bitki örtüsü, güneş ışınlarının bir kısmını emerek gündüz yerin fazla ısınmasını önler. Gece ise, yerden ışılan sıcaklığın bir bölümünü tutarak fazla soğumayı engeller. Bunun sonucunda, bitki örtüsünün gür olduğu alanlar ile bitki örtüsünün cılız olduğu alanlar arasında, sıcaklığın dağılışı açısından önemli farklar ortaya çıkmaktadır. Bitki örtüsünün gür olduğu yerler, yaz aylarında ve gündüz saatlerinde serin, kış aylarında ise gece saatlerinde ise daha ılıktır. Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Rüzgârların oluşum merkezleri ve esme yönleri, sıcaklık dağılışını etkileyen önemli etmenlerden biridir. Hava kütleleri, üzerinde bulunduğu yüzeyin sıcaklıklarından etkilenirler. Buna bağlı olarak, sahip oldukları sıcaklıkları ulaştıkları alana taşırlar. Enlem - sıcaklık ilişkisine bağlı olarak, ekvator yönünden kutup yönüne doğru esen rüzgârlar sıcaklığı yükseltirken, kutup yönünden ekvator yönüne doğru esen rüzgârlar sıcaklığı düşürmektedir. Rüzgarların, enleme bağlı olarak sıcaklığa etkisi Denizden karaya doğru esen rüzgârlar kışın ılıtıcı, yazın ise serinletici etkide bulunur. Karadan denize doğru esen rüzgârlar ise kışın sıcaklığı düşürücü, yazın sıcaklığı yükseltici etkide bulunur. Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Okyanus akıntıları, hem denizler hem de karalar üzerinde havanın sıcaklığını etkilerler. İlk harekete geçtikleri denizlerin sıcaklıklarını ulaştıkları yerlere taşırlar. Bu nedenle, okyanus akıntıları sıcaklığın ekvatordan kutuplara doğru düzenli olarak azalmasını engellemektedir. Ekvator çevresinden kutuplara doğru hareket eden sular sıcak okyanus akıntısı özelliği taşır ve geçtiği kıyılarda havanın ısınmasına yol açar. Gulf Stream, Brezilya, Alaska ve Kuro Şivo gibi okyanus akıntıları sıcak karakterlidir. Kutuplardan ekvatora doğru hareket eden sular da, soğuk okyanus akıntısı özelliği taşır ve geçtiği kıyılarda havanın soğumasına yol açar. Labrador, Kanarya, Humbolt (Peru), Benguela, Kaliforniya ve Oya Şivo gibi okyanus akıntıları da soğuk karakterlidir. Okyanus akıntıları, eş sıcaklık (izoterm) eğrilerinin denizler üzerinde sapmaya uğramasına yol açar. Soğuk okyanus akıntıları izoterm eğrilerini ekvatora doğru yaklaştırırken, sıcak okyanus akıntıları bu eğrilerin kutup...

Nem derecesinin yüksek olduğu yerlerde, günlük ve yıllık sıcaklık değişimi daha azdır. Nem, kısa dalgalı güneş ışınlarının yeryüzüne kadar ulaşmasına olanak sağlar. Ancak, ısınan yeryüzünün gökyüzüne doğru yansıttığı uzun dalgalı ışınları bir örtü gibi tutar. Buna sera etkisi adı verilir. Nem, bir yerin fazla ısınmasını ve soğumasını önler. Güneş ışınlarının dik ve dike yakın açılarla geldiği ekvator ve çevresinin, Dünya'nın en sıcak yerleri olması gerekirken nemin yüksek olması bu sonucu engellemiştir. Dünya'nın en sıcak yerleri dönenceler çevresi olmuştur. Dönenceler çevresinin, Dünya'nın en sıcak yerleri olmasında etkili olan faktör alçalıcı hava hareketleri sonucunda nem oranlarının çok düşük olmasıdır. Deniz yüzeylerinde, vadilerde ve alçak ovalarda nemliliğin yüksek olmasından dolayı sıcaklık kaybı az iken, dağ zirvelerinde nemliliğin düşük olmasından dolayı sıcaklık kaybı fazladır. Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Güneş ışınları, karalarda 50-100 cm'lik bir derinliğe kadar etkilidir, denizlerde ise güneş ışınları, 150 - 200 metre derinliğe kadar etkili olur. Her iki yüzeye de eşit miktarda enerji gelmesine rağmen, güneş ışınları denizlerde daha kalın bir tabakayı ısıttığı için, denizler daha az ve geç ısınır. Buna karşılık, güneş ışınları karalarda daha ince bir tabakayı ısıttığı için karalar daha çok ve hızlı ısınır. Ayrıca toprak ve suyun özgül ısılarının farklı olması da, karaların fazla ısınmasında etkilidir. Kara ve denizlerin ısınma özelliklerine bağlı olarak sıcaklık yazın karalarda çok yükselir, kışın da çok düşer. Günlük ve yıllık sıcaklık farkları çok fazladır. Deniz etkisinde kalan yerlerde ise aşırı ısınma ve soğuma görülmez. Günlük ve yıllık sıcaklık farkları azdır. Denizler karalara göre geç ısınıp geç soğuduğundan, karasal iklimlerde en sıcak ay temmuz, en soğuk ay ocaktır. Denizel iklimlerde ise en sıcak ay ağustos, en soğuk ay şubattır. Kuzey Yarım Küre'de karaları...

Yeryüzünden itibaren yükseldikçe sıcaklık her 200 metrede 1 °C azalırken, alçaldıkça her 200 metrede 1 °C artar. Bunun iki nedeni vardır. * Birincisi, troposferin, yerden geriye yansıyan ışınlarla daha çok ısınması, * Diğeri de, havada ısıyı tutan nemin yeryüzüne yakın kısımlarda yoğunluğunun fazla, üst kesimlerde yoğunluğunun az olmasıdır. Yüksek kesimler, Güneş'ten daha çok enerji aldıkları hâlde, ışıma ile daha çok enerji kaybettiklerinden sıcaklık değişimi daha fazladır. Gündüz kısa sürede ısınan böyle yerler, geceleyin hızlıca soğurlar. Yeryüzündeki sıcaklığın ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe düzenli bir şekilde azalmasını ve kutuplardan ekvatora doğru gidildikçe düzenli bir şekilde artmasını engelleyen en önemli faktör yükseltidir. Dünya üzerinde yükselti faktörünün etkisi ortadan kaldırıldığında, yani deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıklara bakıldığında düzenli bir dağılım gözlenir. Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Güneşlenme süresi arttıkça sıcaklıklarda artma görülür. Yaz aylarında güneşlenme süresi uzun olduğundan sıcaklık değerleri yüksektir. Yine gün içinde en yüksek sıcaklıkların tam öğle vaktinde değil, öğleden arkaç saat sonra olması güneşlenme süresi ile ilgilidir. Geceleri ise, Güneş'ten enerji alınmadığı için sıcaklıklarda azalma görülür. Bu nedenle günün en soğuk anı, sabahleyin Güneş doğmadan önceki andır. Kutuplarda güneşlenme süresi uzun olmasına rağmen sıcaklık değerleri 0 °C'nin üzerine çıkamaz. Çünkü güneş ışınları kutuplara çok dar açıyla gelir. Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Güneş ışınlarının atmosferde aldığı yol uzadıkça kırılma, yansıma ve emilme miktarı artacağından, enerji kaybı da artar. Dik açı ile gelen güneş ışınları, daha kısa bir yoldan yeryüzüne ulaşır ve daha az kayba uğrar (ekvator çevresi gibi). Dar açı ile gelen güneş ışınları ise, daha uzun bir yoldan yeryüzüne ulaşır ve daha fazla kayba uğrar (kutuplar çevresi gibi). Gün içinde de, herhangi bir yere gelen güneş ışınlarının atmosferde aldığı yol farklıdır. Güneş ışınlarının dik açıyla geldiği öğle vaktinde, aldığı yol kısa olduğundan dağılma ve tutulma azalır. Bu nedenle, öğle vaktinde sıcaklık değerleri daha yüksektir. Sabah ve akşam vakitlerinde, güneş ışınları atmosferde daha uzun bir yol izleyerek yeryüzüne ulaşırlar. Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Yeryüzündeki sıcaklık dağılışını etkileyen en önemli faktördür. Güneş ışınları bir yere ne kadar dik düşerse, ısınma o derecede fazladır. Düşme açısı küçüldükçe ısınma azalır. Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açıları sabit değildir. Yer ve zamana göre farklılıklar gösterir. Dünya'nın şekli ve enlem: Dünya'nın şekli geoit olduğundan, Güneş'ten gelen ışınlar her yere aynı açıyla gelmez. Dünya'nın şekline bağlı olarak, ekvatordan kutuplara doğru güneş ışınlarının yere düşme açıları küçülür. Bunun sonucunda da, ekvatordan kutuplara gidildikçe sıcaklıklarda azalma olur. Ekvatordan kutuplara gidildikçe sıcaklıklarda düşme, kutuplardan ekvatora gidildikçe sıcaklıklarda artma olur. Buna enlem - sıcaklık ilişkisi denir. Güneş ışınlarının düşme açısının Dünya'nın şekli ve enlemlere göre değişmesi Dünya üzerindeki her yerde enlem - sıcaklık ilişkisi düzenli değildir. Okyanus akıntıları, yükselti, bakı, denizellik, karasallık ve rüzgâr gibi faktörler bu düzenlili...

Canlı hayatını ve coğrafî koşulları en çok etkileyen iklim elemanı sıcaklık tır. Basınç, rüzgâr oluşumu, buharlaşmanın meydana gelmesi, yağış ve nemlilik gibi hava olayları sıcaklığa bağlıdır. Günlük hayatımızda sıcaklık ve ısı aynı anlamlarda kullanılmaktadır. Oysa sıcaklık ve ısı birbirlerinden farklı kavramlardır. Isı, cisimlerde var olan potansiyel enerjidir. Sıcaklık ise, cisimlerdeki bu potansiyel enerjinin ortaya çıkması durumudur. Isı, kalori ile ölçülürken, sıcaklık santigrat derece (°C) ile ölçülür. İklimi ilgilendiren araştırmalarda, ısıdan çok sıcaklığın etkileri önemli olduğu için, atmosferin ısısından değil sıcaklığından söz etmek gerekir. Bu nedenle coğrafi konularda sıcaklık daha çok kullanılır. Yeryüzündeki ve atmosferdeki sıcaklığın ana kaynağı Güneş'tir. Güneş'in etrafına yaydığı ışınlara güneş radyasyonu denir. Güneş ışınları dalga demetleri hâlinde yeryüzüne ulaşır. Dalga demetleri, çevreyi aydınlatan ve renklerin algılanmasını sağlayan ışık ışınlar...