Dil Tarih Coğrafya

Yerin derinliklerinde bulunan ergimiş durumdaki magmanın yer kabuğundaki çatlak ve kırık hatlarından yeryüzüne çıkması veya yeraltındaki bazı boşluklarda birikmesine volkanizma denir. Magmanın yer kabuğunun kırık hatları boyunca hareket etmesi ve yeryüzüne çıkmadan yerin derinliklerinde soğuyup katılaşmasına iç volkanizma denir. Yer kabuğu üzerine çıkıp burada soğuyup katılaşmasına dış volkanizma adı verilir. Dış püskürmeler yeryüzünde volkan konilerini meydana getirerek volkanik dağları oluştururlar. Türkiye'de volkanik faaliyetler Mezozoik'in sonlarında başlamıştır. Bu dönemdeki faaliyetler daha çok deniz altı volkanizması şeklindedir. Neozoik başlarından itibaren ülkemizde yer üstü volkanizması başlamıştır. Kuaterner'de, merkezi püskürmeler halinde devam etmistir. Bugün etkin olmayan volkanik dağlarımız genellikle Birinci Jeolojik Zamanda meydana gelmiş eski arazilerin kenarlarında yer alır. Akdeniz volkan kuşağı üzerinde yer alan Türkiye'nin önemli volkanik ...

Yer'in derinliklerindeki kızgın hamur kıvamındaki magmanın yer kabuğu içindeki boşluklara sokulması ya da yeryüzüne çıkması faaliyetlerine volkanizma denir. Bu faaliyerlerden yeryüzü şekillenmesinde daha çok rol oynayan dış volkanizmadır. Bu volkanizma sırasında magma yeryüzüne katı, sıvı, ve gaz olmak üzere çeşitli şekillerde çıkar. Sıvı hâlde akışkan çıkan malzemelere lâv, katı malzemelere ise genelde tüf adı verilir. Gaz hâlinde ise çoğunlukla su buharı çıkar. Bu maddelerin çıktığı sahalarda oluşan koniye benzer dağlara volkan konisi adı verilir. Volkan konilerinin tepesinde bulunan çukurluğa krater adı verilir. Koninin içindeki lavların çıktığı ve magmayla bağlantılı olan bölüm ise baca olarak adlandırılır. Volkan konilerinin şekli lâvların kimyasal özelliğine, akıcılığına ve içindeki gaz miktarına göre değişir. Çok akıcı olan lâvların oluşturduğu volkan konileri kalkan biçiminde, yayvan ve basık volkan konileri (Güneydoğu Anadolu'daki Karacadağ volkanı) oluşurken; la...