Dil Tarih Coğrafya

Dünya'daki Önemli dağlar, akarsular ve çöllerin yerlerini bulmayı amaçlayan bir coğrafya oyunudur. * Ülkelerin adlarında kısaltmalar yapılmıştır. Animasyonu açın, isimleri öğrendikten sonra oynamaya başlayın.

• Denizlerdeki besin zincirinde bitkisel planton-fitoplankton en alt basamağı oluşturur. • Bitkisel planktonlarla beslenen hayvansal plankton-zooplankton ikinci basamağı oluşturur. • Küçük balıklardan büyük balıklara ve sonunda insana ulaşan beslenme zinciri. • İnsan, faydalandığı denizleri çeşitli yollarla etkilemekte yani kirletmektedir. Doğal kirlenme söz konusu ise de insan kaynaklı kirlilik çok daha etkili olmaktadır. • Doğal kirlilik; yanardağ etkinlikleri, rüzgar, deprem, mevsimsel sıcaklık değişmeleri etkisiyle ortaya çıkmaktadır. Su Kirliliği ve İnsan Etkileri Yeraltı Suları Kirliliği Yağmur suyu yeryüzüne indiği andan itibaren kirlilik oranında ani bir artış olur. Hayvansal ve bitkisel artıklar, doğal ve suni gübreler, pestisitler ve mikroorganizmalar su ile yeraltına doğru taşınır. Suyun yüzey kısımlarındaki toprak tabakasından süzülmesi sonucunda, zemin cinsi özelliklerine de bağlı olarak kalitesinde önemli miktarlarda artış olur. Askıdaki maddelerin tamamına...

Türkiye Akarsularının Özellikleri 1. Akarsularımızın Yatak eğimleri fazladır. (Ülkemizin ortalama yükseltisi fazla olduğu için) 2. Akış hızları fazladır. 3. Hidroelektrik enerji potansiyelleri yüksektir. 4. Boyları kısadır. (Dağlık alanlar fazla olduğu ve üç tarafımız denizlerle çevrili olduğu için) 5. Rejimleri düzensizdir. (İklim koşulları gereği) 6. Ulaşıma uygun değillerdir. (Akış hızları fazla ve yatakları dar ve derin olduğundan) 7. Denge profiline erişmemişlerdir. (Ülkemiz jeolojik bakımdan genç bir ülke olduğundan) Denge Profili Bir akarsuyun yatağını derine doğru aşındırarak deniz seviyesine indirmesine denge profiline erişmesi denir. Denge profiline erişmiş akarsuların; • Yatak eğimi fazladır. • Akış hızı fazladır. • Aşındırma gücü fazladır. • Biriktirmeden çok aşındırma faaliyeti ön plandadır. • Enerji potansiyeli yüksektir. • Taşımacılığa uygun değillerdir. Denge profiline erişmemiş bir akarsuyun; • Yatak eğimi azdır. • Akış hızı azdır. • ...

İçinde akarsu yatağının bulunduğu sürekli iniş gösteren uzun çukurlardır. Akarsu kaynağından ağız kesimine kadar devam eden bu çukurluklar, aşındırma farklılıklarına göre çeşitli şekillerde bulunur. Sıradağların ya da sert yükseltilerin akarsular tarafından derince yarılmasıyla boğaz ya da yarma vadiler oluşur. Türkiye'de özellikle Kuzey Anadolu dağları ile Toroslar'ı yaran Kızılırmak, Yeşilırmak, Seyhan, Ceyhan gibi akarsular bu tür vadiler oluşturmuştur. Engebeli arazilerdeki sert kütleler içinde akarsuyun derine aşındırması sonucu oluşan ve "V" harfine benzeyen vadilere çentik ya da kertik vadi adı verilir. Bu vadiler genelde dik yamaçlı ve tabansızdır. Türkiye'deki akarsuların büyük bir bölümü bu tür vadilerdir. Akarsuyun düzlüğe ulaştığı yerlerde oluşan, tabanları akarsuyun getirdiği alüvyonlarla dolu geniş vadilere ise tabanlı vadi denir. Bu nedenle bu vadilerdeki akarsuların kenarları tarım alanı olarak kullanılır. Ege Bölgesi'nin kıyı kesimindeki...

Yeryüzünün şekillenmesinin büyük bir bölümü akarsular tarafından gerçekleştirilir. Akarsular bu işlevlerini aşındırma ve biriktirme yollarıyla gerçekleştirir. Akarsuların en önemli işlevi aşındırmadır. Akarsu geçtiği sahalardaki malzemeleri gerek fiziksel, gerekse kimyasal yoldan aşındırır. Akarsuyun aşındırma işlevinin bağlı olduğu çeşitli etkenler; akarsuyun taşıdığı su miktarı, yatağın eğimi, akarsuyun hızı, taşınan yük miktarı, arazideki taş ve tabakaların yapısal özelliği gibi etkenlerdir. Akarsuların geçtikleri sahalarda kazarak, kopararak yaptıkları aşındırmaya fiziksel (mekanik) aşındırma denir. En yaygın aşındırma şekli bu tür aşındırmadır. Akarsuyun, çözünebilir türdeki taşların bulundukları yerlerden geçerken bu tür taşları eritmesiyle oluşturdukları aşındırmaya ise kimyasal aşındırma denir. Akarsularda aşındırma işlevi ağızdan kaynağa doğru olur. Bu duruma geriye aşındırma denir. Bu işlev sırasında akarsu, yatağını derine ve yana doğru aşındırır. Akarsular eğimli yama...

Karma rejimli akarsularda su seviyesi yıl içerisinde bir kaç kez yükselme ve düşme göstermektedir. Bu rejimdeki akarsular, yılın muhtelif devrelerinde kar ve yağmurla farklı dönemlerde düşen yağmurlarla da beslenmektedir. Geniş bölgelere yayılmış bulunan akarsuların muhtelif kesimlerinde birbirine benzemeyen rejimler görülmektedir. Akarsu havzasının geniş bir alana yayılmış olması ve rejimi etkileyen faktörlerin birden fazla olması, yağmur ve karın akarsuyu beslemedeki hissesinin farklı olması ve farklı rejimlerde bulunan kolların arta akarsu üzerinde oluşturduğu karmaşık değişiklikler, rejimin karma ve karmaşık bir durum almasına neden olmaktadır. Yağmurlu Karmaşık Rejim Bu rejim tipi, dönenceler arası (intertropikal) kuşakta yer alan büyük akarsularda görülür. Rejim Özerinde etkili faktör sadece yağış olmakla beraber, yağış, miktarının yıl esnasında iki maksimum, iki minimum göstermesi veya akarsu havzasında farklı yağış rejimlerinin bulunması ve buna bağlı olarak muhtelif farklı...

Buzul Rejimi Bu akarsular, dağlık alanlarda ve yüksek enlemlerde görülmekte olup, buzların eridiği devrelerde akımda yükselme, kış döneminde bir çekilme veya tamamen kuruma meydana gelmektedir. Dağlık bölgelerdeki akarsular veya büyük bir akarsuyun dağlık alandan kaynaklanan kolu üzerinde görülen bu rejim, akarsu havzasının orta ve aşağı mecrasında önemini kaybetmektedir. Bu rejime giren kuzey yarım küresindeki akarsularda, buzların eridiği Temmuz ve Ağustos aylarında bir seviye yükselmesi, Ekimden Mayıs ayı sonuna kadar süren soğuk devrede, Ocak ve Şubat ayları su seviyesinin minimum olduğu aylardır. Alp dağlarındaki akarsular, bu rejim tipine örnek teşkil eder. Kar Rejimi Yağışların kar şeklinde düştüğü ve karın uzun süre yerde kaldığı bölgelerde yer alan akarsuların rejim tipidir. Ana hatlarıyla buzul rejimine benzer. Fakat ondan farklı olarak yükselme değeri daha azdır. Seviye alçalması ise, buzul rejimindeki kadar fazla değildir. Bu rejimi gösteren akarsular karlı-dağ ve karlı-ova...

Akarsuların yıl içerisinde yataklarında görülen akım değişmelerine ve bunların gösterdikleri özelliklere göre yani, akımın yıl içerisinde gösterdiği değişmelere göre farklı rejim tipleri tespit edilmiştir. Rejim üzerinde sadece bir etmen hakim rol oynuyorsa, bu rejim tipine basit rejim, birden çok etmen rol oynuyorsa, buna da karmaşık rejim ismi verilir. • Basit Akarsu Rejimleri • Karmaşık Akarsu Rejimleri

Rejim, yıl içindeki akım değişmeleri olduğuna göre, akımın az veya çok olmasında etkili olan etmenler, akarsu rejimi üzerinde de etkili olurlar ve rejim tiplerini belirlerler. Akarsu Rejimini Etkileyen İklim Faktörleri Akarsu rejimi , akarsu havzasında hüküm süren iklim faktörlerinden önemli ölçüde etkilenmektedir. Nitekim yıllık yağış miktarı, yağışın aylara ve mevsimlere dağılışı, yağışın düşüş şekli, yağışın şiddeti akım üzerinde etkili olmaktadır. Örnek olarak; yazları kurak geçen Akdeniz iklimi şartlarının hüküm sürdüğü bölgelerde yazın akarsular çekilmekte ve hatta kurumakta, kışın ise artan yağış şartlarına bağlı olarak akım artmaktadır. Kar yağışlarının hakim olduğu yüksek alanlarda ve yüksek enlemlerde kış döneminde akım zayıflamakta, karların eridiği ve yağışların yağmur halinde düştüğü yaz döneminde ise akım yükselmektedir. Sıcaklık da, akarsu rejimi üzerinde son derece etkilidir. Nitekim sıcaklığın artması bir taraftan buharlaşmanın artmasına, diğer yandan da k...

Kongo, Orta Batı Afrika'nın en uzun akarsuyudur. Chambeshi koluyla birlikte 4.700 km uzunluk ile Afrika'nın Nil'den sonra en uzun ikinci akarsuyudur. Akarsu kollarıyla birlikte Amazon'dan sonra dünya'nın 2. en büyük yağmur ormanını beslemektedir. Dünyanın en uzun 5. akarsuyudur. Ekvator çizgisini iki kez kesmektedir. Afrika kıtasında debisi en yüksek akarsuyudur. Kongo'nun kenarında Afrika kıtasının en modern kentlerinden olan ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin başkenti Kinshasa kenti bulunmaktadır. Kongo nehrinin Atlas Okyanusu'nda denize döküldüğü yerden 560 km içeride kurulmuş olan bu başkentin hemen karşı kıyısında yine Afrika kıtasının ülkelerinden olan Kongo Cumhuriyeti'nin başkenti olan Brazzaville şehri yer almaktadır. Bu iki kent dünyada birbirine en yakın olan iki başkenttir. Arasında sadece Kongo nehri bulunmaktadır. Kongo Cumhuriyeti ile Demokratik Kongo Cumhuriyetinin sınırını teşkil eden bu akarsu Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile Angol...

Güney Amerika'da yer alan Amazon, Afrika'daki Nil Nehri ile birlikte dünyanın en uzun akarsularından biridir. Büyük Okyanus'a 160 km mesafede, Peru'daki And Dağları'nın doruklarından doğarak doğuya doğru bir seyir izleyip Atlas Okyanusu'na dökülür. 6.400 km uzunluğundaki Amazon'un taşıdığı su miktarı Mississippi, Nil ve Yangtze Nehirlerinin taşıdıkları suların toplamından fazladır (tüm dünya akarsularının taşıdığı suyun yaklaşık % 20-25'ini taşıdığı sanılmaktadır). Amazon, yaklaşık yıllık ortalaması 180.000 m³/sn olan debisiyle ve suladığı alanın büyüklüğü itibarıyla da birinci sıradadır. Denize döküldüğü Atlas Okyanusu kıyılarında genişliği yaklaşık 240 km'dir. Amazon Nehri Akarsuyun Adı Ait Olduğu Ülke Uzunluğu (km) Amazon Peru - Brezilya 7000 Mississippi ABD 6000 Nil Uganda - Sudan - Mısır 6500 Sarı Irmak Çin 5200 Obi Rusya 5200 Yenisey Rusya 4750 Amur Moğolistan - Rusya - Çin 4700 Kongo Kongo - Zaire - Angola 4640 Lena Rusya 460...