İçinde akarsu yatağının bulunduğu sürekli iniş gösteren uzun çukurlardır. Akarsu kaynağından ağız kesimine kadar devam eden bu çukurluklar, aşındırma farklılıklarına göre çeşitli şekillerde bulunur.
Sıradağların ya da sert yükseltilerin akarsular tarafından derince yarılmasıyla boğaz ya da yarma vadiler oluşur. Türkiye'de özellikle Kuzey Anadolu dağları ile Toroslar'ı yaran Kızılırmak, Yeşilırmak, Seyhan, Ceyhan gibi akarsular bu tür vadiler oluşturmuştur.
Engebeli arazilerdeki sert kütleler içinde akarsuyun derine aşındırması sonucu oluşan ve "V" harfine benzeyen vadilere çentik ya da kertik vadi adı verilir. Bu vadiler genelde dik yamaçlı ve tabansızdır. Türkiye'deki akarsuların büyük bir bölümü bu tür vadilerdir.
Akarsuyun düzlüğe ulaştığı yerlerde oluşan, tabanları akarsuyun getirdiği alüvyonlarla dolu geniş vadilere ise tabanlı vadi denir. Bu nedenle bu vadilerdeki akarsuların kenarları tarım alanı olarak kullanılır. Ege Bölgesi'nin kıyı kesimindeki Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes akarsularının vadileri bu tür vadilerdir.
Genellikle kireç taşı gibi çözünebilir türdeki taşlardan oluşmuş yatay tabakaların akarsular tarafından derine doğru aşındırılmasıyla oluşmuş yamaçları basamaklı vadilere ise kanyon adı verilir.
Orojenezin kelime anlamı dağ oluşumudur. Dış kuvvetler, yer kabuğunu aşındırır ve aşınan bu maddeleri derin deniz çanaklarına biriktirir. Bu yerlere jeosenklinal alanları adı verilir. Bu alanlardaki tortular, kıtaların birbirine yaklaşmaları ile şiddetli yan basınçlara uğrayarak kıvrılır ya da kırılırlar. Jeosenklinallerdeki tortular, esnek yapıda ise kıvrılma; sert yapıda ise kırılma meydana gelir. Orojenik hareketler sonucu meydana gelen kıvrımların kubbe şeklinde yükselen kısımlarına antiklinal, çanak gibi çukurlaşan kısımlara da senklinal denir. Kıvrımlı dağlar, sıradağlar şeklinde olduğu için bunların üzerinde birçok antiklinal ve senklinal bulunabilir. Ülkemizde orojenik hareketler sonucunda meydana gelen kıvrımlı dağların başlıcaları; Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslardır. Türkiye'de kıvrımlı dağların oluşumu: Anadolu'nun kuzey ve güneyinde bulunan Tetis denizinde Mezozoik başlarından itibaren tortular birikmiştir. Dağlar bu zamanın sonlarından itibaren deniz alanları...
1. Dünya üzerindeki K, L ve M noktalarıyla ilgili olarak şu bilgiler verilmiştir. • K’de yıl içerisindeki gece-gündüz süreleri arasındaki fark diğer noktalardan daha azdır. • L, Başlangıç Meridyeni’ne K’den daha yakındır. • Şubat ayında yılın en sıcak günlerini yaşayan M noktasındaki gündüz süresi diğer noktalardan daha uzundur. Buna göre, K, L ve M noktalarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur? A) M; kesinlikle K’nin kuzeyinde, L’nin güneyinde yer almaktadır. B) M; K’nin güneyinde, L’nin kuzeyinde yer almaktadır. C) K, L ve M noktalarının enlem dereceleri, Ekvator’dan Güney Kutup Dairesi’ne doğru aynı meridyen üzerinde K D) K, L ve M noktalarının boylam dereceleri, Başlangıç Meridyeni’nden 90 derece doğu boylamına doğru aynı paralel üzerinde K>L>M olacak şekilde sıralanmıştır. E) K, L ve M noktalarının boylam dereceleri, 90 derece batı boylamından Başlangıç Meridyeni’ne doğru aynı paralel üzerinde K 2. Aşağıdaki şekilde, Kuzey Yarım Küre’d...
Coğrafya 9 Kazanımları ÖĞRENME ALANI: A. DOĞAL SİSTEMLER - KAZANIMLAR A.9.1. Doğa ve insan etkileşimini anlamlandırır. A.9.2. Doğa ve insan etkileşimini ortaya koymada coğrafyanın rolünü algılar. A.9.3. Doğal sistemlerin coğrafyanın konuları içerisindeki yerini belirler. A.9.4. Bilgileri haritalara aktarmada kullanılan yöntem ve teknikleri kullanım amaçları açısından karşılaştırır A.9.5. Koordinat sistemi ve haritayı oluşturan unsurlardan yola çıkarak zaman ve yere ait özellikler hakkında çıkarımlarda bulunur. A.9.6. Eş yükselti eğrileriyle çizilmiş bir harita üzerinde ana yer şekillerini ayırt eder. A.9.7. Dünyanın şekli ve hareketlerinin etkilerini yorumlar. A.9.8. Atmosferin özellikleri ile hava olaylarını ilişkilendirir. A.9.9. Hava durumu ile iklim özelliklerini etkileri açısından karşılaştırır. A.9.10. İklim elemanlarının oluşumunu, dağılışını ve bunlar üzerinde etkili olan faktörleri sorgular. A.9.11. Farklı iklim tiplerinin özellikleri ve dağılışları hakkında ç...
Yorumlar
Yorum Gönder